दुःखाच्या काळात मायेचा घास; रवी कांबळेंची सेवाव्रती वाटचाल

मरणाच्या दारातून परत आलेल्या रवींद्र कांबळे यांनी आयुष्यच समाजसेवेला अर्पण केले; शून्यातून विश्व उभे करत माणुसकीची नाती जोडण्याचा प्रेरणादायी प्रवास

सातारा : प्रतिनिधी

रुग्णालयाच्या कॉरिडॉरमध्ये अस्वस्थपणे येरझाऱ्या घालणारे नातेवाईक… डोळ्यांत आपल्या माणसाला वाचविण्याची आस… उपचार आणि औषधांसाठी होणारी धावपळ… खिशात अपुरे पैसे आणि त्यात पोटात अन्नाचा कणही नसतो. या वेदनेला शब्दांची गरज नसते; ती जाणून घेण्यासाठी माणुसकीचे हृदय लागते. याच जाणिवेतून ‘रविकिरण संजीवनी’ या संकल्पनेचा जन्म झाला आणि रुग्णांच्या नातेवाईकांसाठी सुरू झाली मायेची मोफत अन्नसेवा.

संजीवन बहुउद्देशीय सामाजिक सेवाभावी संस्थेच्या माध्यमातून स्व. क्रांतिसिंह नाना पाटील सर्वसाधारण रुग्णालयातील रुग्णांच्या नातेवाईकांसाठी ही अन्नसेवा सुरू करण्यात आली. ‘अंधारातून प्रकाशाकडे’ हा संदेश घेऊन सुरू झालेली ही सेवा केवळ अन्नदान नव्हती; ती संकटात सापडलेल्या माणसाला दिलेली माणुसकीची ऊब होती.

रुग्णाच्या उपचारासाठी दूरवरच्या गावातून साताऱ्यात आलेला नातेवाईक अनेकदा स्वतःची भूक, झोप आणि गरज विसरून जातो. त्याच्या हातात औषधांची यादी, मनात रुग्णाची चिंता आणि खिशात मर्यादित पैसे असतात. अशा वेळी त्याच्या हातात प्रेमाने अन्नाची ताटली दिली जाते, तेव्हा त्यात केवळ भाकरी-भाजी नसते; त्यात ‘तुम्ही एकटे नाही’ असा माणुसकीचा आधार असतो.

मरणाच्या दारातून परतला… आणि दुसऱ्यांसाठी जगू लागला!

रवींद्र उत्तम कांबळे यांचा समाजसेवेचा प्रवास केवळ एका उपक्रमापुरता मर्यादित नाही. मरणाच्या दारातून परत आलेल्या या माणसाने आयुष्याची किंमत वेगळ्या अर्थाने अनुभवली आणि उरलेले आयुष्य समाजासाठी जगण्याचा निर्णय घेतला.

कोणाच्या डोळ्यात अश्रू दिसले की ते अस्वस्थ होतात. कोणाच्या घरात संकट आले की मदतीसाठी पुढे होतात. अनेकांना गरज सांगण्यास संकोच वाटतो; मात्र समोरच्याची गरज ओळखून त्याच्यापर्यंत मदतीचा हात पोहोचविणे ही रवी कांबळे यांच्या कार्याची विशेष ओळख बनली आहे.

कोरोनात जग घाबरले; हा माणूस मात्र मृतांच्या अंत्यविधीसाठी उभा राहिला!

कोरोनाच्या काळात माणूस माणसाला घाबरत होता. मृत्यूची भीती एवढी होती की जवळच्या व्यक्तीच्या मृतदेहाजवळ जाण्याचीही अनेकांची हिंमत होत नव्हती. अशा कठीण काळात बेवारस मृतदेहांच्या अंत्यविधीसाठी आवश्यक साहित्य उपलब्ध करून देण्याचे काम रवी कांबळे यांनी केले.

ज्याच्या शेवटच्या प्रवासाला खांदा देण्यासाठीही कुणी नव्हते, अशा व्यक्तीसाठी माणुसकीचा हात पुढे करणे हीच त्यांच्या सेवाभावी वृत्तीची खरी ओळख ठरली.

औषधांसाठी मदतीचा हात; शेतकऱ्यांच्या वेदनेतही धावून गेले

गरजू रुग्णांना औषधोपचारासाठी मदत करण्यापासून त्यांच्या कुटुंबीयांच्या अडचणी दूर करण्यापर्यंत त्यांनी शक्य तेवढी मदत केली. रुग्णालयातील अन्नसेवेपासून उपचारांच्या मदतीपर्यंत त्यांच्या सेवाकार्याचा विस्तार होत गेला.

शेतकऱ्यांच्या संकटातही ते मागे राहिले नाहीत. वीजेच्या धक्क्याने बैल दगावलेल्या शेतकऱ्यांना शासनाकडून मदत मिळावी, यासाठी त्यांनी पाठपुरावा केला. शेतकऱ्यासाठी बैल म्हणजे केवळ पशुधन नसून त्याच्या कष्टाचा साथीदार आणि शेतीचा आधार असतो, ही वेदना त्यांनी जाणली.

शून्यातून विश्व उभे केले; पण त्या विश्वात माणसांनाच स्थान दिले!

रवी कांबळे यांची कहाणी ही केवळ संघर्षाची नाही; ती माणसं जोडण्याची कहाणी आहे. शून्यातून सुरुवात करून स्वतःचे विश्व निर्माण करताना त्यांनी पैशापेक्षा माणसांना श्रीमंत मानले. त्यामुळेच त्यांच्या आजूबाजूला केवळ सहकारी नाहीत, तर संकटाच्या वेळी धावून येणारी माणसे आहेत.

माणूस मोठा होतो तो त्याच्याकडे किती आहे याने नव्हे, तर त्याच्यामुळे किती माणसांच्या आयुष्यात आशेचा दिवा पेटतो याने. रवी कांबळे यांच्या आयुष्याकडे पाहिल्यावर या विचाराचा अर्थ प्रकर्षाने जाणवतो.

‘रविकिरण’ नावाप्रमाणेच प्रकाश देत राहिला…

‘रवी’ म्हणजे सूर्य आणि ‘किरण’ म्हणजे प्रकाश. अंधारात हरवलेल्या माणसाला प्रकाशाची एक छोटीशी रेषाही जगण्याची दिशा देऊ शकते. म्हणूनच ‘रविकिरण संजीवनी’ हे नाव त्यांच्या कार्याला सार्थ ठरते.

त्यांच्या कार्याची भावना पुढील ओळींतून व्यक्त होते—

दीनांच्या दारी जावे,
दुःख त्यांचे आपुले मानावे.
भुकेल्याला घास द्यावा,
अश्रूंना मायेने पुसावे.

देव शोधावा मंदिरात,
परी दिसतो तो माणसात.
सेवेहून मोठे नाही दान,
माणुसकीतच खरे समाधान.

आजच्या काळात दान करणारे अनेकजण आहेत; मात्र समोरच्याची गरज समजून घेऊन त्याच्या दुःखात स्वतःला सहभागी करून घेणारे हात विरळ आहेत. रवी कांबळे यांचे कार्य या माणुसकीची जाणीव करून देते.

रुग्णालयातील नातेवाईकांच्या हातात दिलेला अन्नाचा घास असो, गरजू रुग्णासाठी आणलेले औषध असो, कोरोनाच्या काळात बेवारस मृतदेहासाठी केलेली शेवटची व्यवस्था असो किंवा संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यासाठी केलेला पाठपुरावा असो… प्रत्येक ठिकाणी एकच धागा दिसतो—माणूस आधी आणि बाकी सर्व नंतर.

म्हणूनच रवींद्र उत्तम कांबळे हे केवळ दानवीर नाहीत. मरणाच्या दारातून परत येऊन जगण्याचा अर्थ इतरांसाठी जगण्यात शोधणारे, शून्यातून विश्व उभे करताना त्या विश्वात माणुसकीची नाती जपणारे आणि नावाप्रमाणेच अंधारात प्रकाशाचा ‘रविकिरण’ बनलेले हे सेवाभावी व्यक्तिमत्त्व आहे.

त्यांच्या कार्याची खरी पावती कोणत्याही पुरस्कारात नाही…
ती आहे एखाद्या गरजूच्या डोळ्यात उमटलेल्या समाधानाच्या दोन थेंबांत!