भारतीय डाक विभागाकडून राष्ट्रीय टपाल सप्ताहाचे आयोजन:

‘जनसामान्यांसाठी टपाल, स्थानिक सेवा, जागतिक पोहोच’

पुणे, 9 ऑक्टोबर 2025: भारतीय डाक विभाग 6 ऑक्टोबर ते 10 ऑक्टोबर 2025 या कालावधीत ‘राष्ट्रीय टपाल सप्ताह’ साजरा करत आहे. 1874 मध्ये युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन (UPU) च्या स्थापनेच्या वर्धापन दिनानिमित्त 9 ऑक्टोबर रोजी ‘जागतिक टपाल दिन’ साजरा केला जातो. या वर्षीच्या जागतिक पोस्ट दिनाची थीम ‘#POSTFORPEOPLE LOCAL SERVICE. GLOBAL REACH’ अशी आहे, जी जनसामान्य आणि व्यवसायांच्या दैनंदिन जीवनात डाक विभागाची भूमिका आणि जागतिक, सामाजिक व आर्थिक विकासातील त्याचे योगदान याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यावर भर देते.

या वर्षीचा राष्ट्रीय टपाल सप्ताह आधुनिकीकरण आणि नाविन्यपूर्णतेसाठी विभागाची वचनबद्धता दर्शवतो. प्रगत टपाल तंत्रज्ञान टपाल नेटवर्कला वेगवान, अधिक विश्वासार्ह आणि पारदर्शक प्रणालीमध्ये रूपांतरित करत आहे. पारंपारिक सेवांच्या पलीकडे जाऊन, विभाग देशाच्या कानाकोपऱ्यात नागरिक-केंद्रित टपाल आणि वित्तीय सेवांचा विस्तार करत आहे, ज्यामुळे आर्थिक समावेशन, डिजिटल सक्षमीकरण आणि शेवटच्या मैलापर्यंत कनेक्टिव्हिटी मजबूत करण्यावर भर दिला जात आहे.

पुणे टपाल क्षेत्रामध्ये पुणे, अहमदनगर, सातारा आणि सोलापूर हे चार जिल्हे समाविष्ट आहेत. या क्षेत्रात दहा पोस्टल डिव्हिजन, एक रेल्वे मेल सर्व्हिस डिव्हिजन, एक मेल मोटार डिव्हिजन आणि 31 पोस्टल सब डिव्हिजन कार्यरत आहेत. सुमारे सात हजार कर्मचारी दहा हेड पोस्ट ऑफिसेस, 487 सब पोस्ट ऑफिसेस, 2182 ब्रांच पोस्ट ऑफिसेस आणि 24 मेल ऑफिसेसमध्ये आपली सेवा देतात.

सप्ताहातील प्रमुख कार्यक्रम:

राष्ट्रीय टपाल सप्ताहादरम्यान विविध दिवसांचे आयोजन करण्यात आले आहे:

•6 ऑक्टोबर – तंत्रज्ञान दिवस: नवीन तंत्रज्ञान आणि तंत्रज्ञान सक्षमीकरणावरील सोशल मीडिया मोहिमांवरील पोस्ट ऑफिसमध्ये प्रश्नमंजुषा आयोजित करण्यात आली.

•7 ऑक्टोबर – आर्थिक समावेशन दिवस: सुकन्या ग्राम योजनेसाठी आणि ग्रामीण, डोंगराळ आणि आदिवासी भागात पीएलआय/आरपीएलआय शिबिरांसाठी आर्थिक समावेशनावर लक्ष केंद्रित केले गेले. डाक चौपालचे आयोजनही करण्यात आले.

•8 ऑक्टोबर – टपाल तिकिट आणि नागरिक केंद्रित सेवा दिवस: शालेय मुलांसाठी संग्रहालय भेटी, ‘ढाई आखर’ पत्रलेखन स्पर्धेअंतर्गत “माझ्या आदर्श व्यक्तीस पत्र” या विषयावर पत्रलेखन स्पर्धा आणि आधार शिबिरे आयोजित करण्यात आली.

•9 ऑक्टोबर – जागतिक टपाल दिवस: हा दिवस UPU जागतिक टपाल दिनाचे पोस्टर प्रदर्शित करून, देशव्यापी ‘पोस्टॅथॉन वॉक’ (‘वोकल फॉर लोकल’ थीमसह) आणि “एक पेड माँ के नाम” या कार्यक्रमांतर्गत वृक्षारोपण मोहिमेद्वारे साजरा केला गेला.

•10 ऑक्टोबर – ग्राहक दिवस: ग्राहकांच्या आनंदी प्रशंसापत्रांचे प्रदर्शन, प्रत्येक मंडळात पत्रकार बैठका आणि ग्राहकांशी असलेल्या वर्तनावर लक्ष केंद्रित करणारे पथनाट्य (‘नुक्कड नाटक’) यांचा समावेश असेल.या कार्यक्रमासाठी सर्व टपाल कार्यालये आणि प्रशासकीय कार्यालयांमध्ये स्वच्छता आणि सजावट केली जाईल. प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि सोशल मीडियाद्वारे कार्यक्रमांची व्यापक प्रसिद्धी करण्यासाठी प्रदेशाला प्रोत्साहित करण्यात आले आहे.

पुणे डाक क्षेत्रामध्ये आंबेगाव बीके, बावधन, रावळगाव आणि चर्होली येथे नुकतेच नवीन टपाल कार्यालये उघडण्यात आली आहेत. मरकरवाडी, कोंढवा, नवीन दहिफळ, पिलानेवाडी, म्हाळुंगे इंगळे, पिंपळे सौदागर आणि शिवणे या ठिकाणी नवीन टपाल कार्यालये मंजूर झाली आहेत.

टपाल विभागामार्फत मेल, बँकिंग, इन्शुरन्स अशा विविध डिजिटल माध्यमातून सेवा प्रदान केल्या जातात. कोअर बँकिंग सोल्युशन, डिजिटल अॅडव्हान्समेंट ऑफ रुरल पोस्ट ऑफिसेस फॉर न्यू इंडिया, डायनामिक क्यू आर कोड अशा तंत्रज्ञानाचा उपयोग करून सेवा अधिक लोकाभिमुख करत आहेत. टपाल विभागाद्वारे भारतातील शेवटच्या खेड्यांपर्यंत टपाल वितरण केले जाते.पुणे क्षेत्रातील पार्सल पॅकिंग युनिट आणि डाक निर्यात केंद्रामुळे परदेशात पार्सल (स्पीड पोस्ट) पाठविण्याच्या सेवेचा लाभ घेणाऱ्या नागरिकांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. तसेच कंपन्या आणि संस्था मोठ्या प्रमाणावर (बल्क) टपाल पाठविण्यासाठी टपाल विभागालाच पसंती देत आहेत.

पार्सल हबमुळे पार्सल हँडलिंग अधिक सोपे आणि जलद होत आहे.तळागाळापर्यंत कोणत्याही बँकेविना पैसे काढण्याची AePS सुविधा केवळ भारतीय टपाल खात्यामार्फत राबविली जाते. इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँकेत सुमारे 34 लाख बँक खाती आजपर्यंत उघडली आहेत. तसेच विविध नामांकित विमा कंपन्यांसोबत टाय-अप करून सामान्य नागरिकांना घरपोच विमा, वाहन कर्ज, गृहकर्ज, बालकांचे आधार कार्ड काढणे, आधारशी मोबाईल नंबर संलग्न करणे इत्यादी विविध सेवा प्रदान करत जनसामान्यांवर आपली छाप उमटवत आहे.’डाक चौपाल’ (डाक कम्युनिटी डेव्हलपमेंट प्रोग्राम) आयोजित करत टपाल विभागाने अधिक लोकाभिमुख होण्यासाठी एक पाऊल पुढे टाकले आहे. “एक पेड माँ के नाम” आणि “व्होकल फॉर लोकल” ला प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘पोस्टॅथॉन वॉकिंग इव्हेंट’ सारख्या नाविन्यपूर्ण योजना तयार करून सामाजिक जबाबदारी पार पाडण्यासाठी टपाल विभागाने पुढाकार घेतला आहे. लोकांच्या जीवनात आणि विविध व्यवसायांमध्ये योगदान देण्यासाठी आणि त्यांच्या भूमिकेबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी टपाल विभाग सदैव वचनबद्ध आहे.